Buổi sáng ở cao nguyên lạnh và có sương, và bữa sáng ở đây gắn với hai thứ: một ly cà phê phin và một ổ bánh mì đơn giản.
Vùng này trồng cả cà phê lẫn bơ, nên hai thứ đó rẻ và sẵn. Bài này nói về bộ bữa sáng ấy và cách làm bản chay hoàn chỉnh.
Cà phê vùng cao nguyên
Tây Nguyên là vùng trồng cà phê chính của cả nước. Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai.
Robusta trồng nhiều hơn arabica. Đậm và đắng hơn.
Arabica trồng ở vùng cao hơn. Chua nhẹ và thơm hơn.
Cà phê phin là cách pha quen nhất. Chậm và đậm.
Cho cà phê vào phin rồi nén vừa tay. Nén chặt thì chảy chậm.
Chế một ít nước nóng cho nở trước. Ba mươi giây.
Rồi chế đầy và đậy nắp. Chảy trong vài phút.
Nước khoảng chín mươi độ là vừa. Sôi già thì cháy cà phê.
Cà phê đen không có gì phải lo với người ăn chay. Chỉ cà phê và nước.
Cà phê sữa thì có sữa đặc. Sữa đặc có sữa bò.
Thay bằng sữa đặc thực vật nếu có. Hoặc sữa hạt đặc.
Sữa dừa đặc cũng dùng được. Béo và thơm.
Sữa yến mạch hợp cà phê nhất trong các loại sữa hạt. Ít tách lớp.
Người nhạy caffeine thì uống ít và uống sớm. Có vấn đề sức khỏe thì hỏi bác sĩ.
Sữa thực vật cho cà phê
Không phải sữa hạt nào cũng hợp cà phê. Nhiều loại tách lớp.
Sữa yến mạch ít tách nhất. Lựa chọn đầu tiên.
Sữa đậu nành dễ tách khi gặp cà phê nóng. Nhất là loại tự làm.
Đổ cà phê vào sữa thay vì ngược lại. Đỡ tách hơn.
Hâm sữa ấm trước khi pha. Chênh nhiệt ít thì đỡ tách.
Sữa hạnh nhân loãng và nhạt. Hợp cà phê nhẹ.
Sữa dừa béo và thơm. Át vị cà phê nếu nhiều.
Sữa gạo ngọt sẵn. Không cần thêm đường.
Loại có ghi dùng cho cà phê thì ổn định hơn. Đọc nhãn.
Sữa đặc thực vật để pha cà phê sữa đá. Ngọt và đặc.
Tự làm sữa đặc từ sữa hạt và đường. Cô lại trên lửa nhỏ.
Sữa hạt tự làm nhanh chua. Dùng trong hai ba ngày.
Sữa hộp tiệt trùng bền hơn. Tiện cho buổi sáng.
Thử vài loại rồi chọn loại hợp mình. Khẩu vị khác nhau.
Bơ trong bữa sáng
Bơ Đà Lạt béo và đặc. Ruột vàng và ít xơ.
Chọn quả hơi mềm khi bóp nhẹ. Cứng ngắc là chưa chín.
Cuống rời ra dễ là bơ chín. Mẹo kiểm nhanh.
Bơ chưa chín thì để nơi ấm vài ngày. Không cất tủ lạnh.
Bơ chín rồi thì cất tủ để giữ thêm vài ngày. Ngược lại.
Nghiền bơ với chút muối và chanh. Lớp phết cơ bản.
Chanh chống thâm và làm vị sáng. Không bỏ.
Thêm tiêu xay cho ấm. Hợp buổi sáng lạnh.
Phết lên bánh mì nướng. Bữa sáng nhanh nhất.
Thêm cà chua bi bổ dọc. Màu và chua nhẹ.
Thêm vài lát ớt chuông. Giòn.
Bơ nghiền thâm rất nhanh. Nghiền lúc sắp ăn.
Giữ hột trong bát bơ nghiền thì chậm thâm hơn. Mẹo cũ.
Bơ dầm đường sữa là món ngọt. Khác với bơ nghiền mặn.
Bộ bữa sáng đơn giản
Một ổ bánh mì nướng lại. Giòn.
Một lớp bơ nghiền hoặc pate chay. Béo.
Một thứ chua: cà chua hoặc đồ chua. Cân lại.
Một thứ giòn: rau hoặc hạt. Kết cấu.
Một ly cà phê hoặc trà. Đồ uống.
Năm thứ là đủ cho một bữa sáng. Không cần nhiều hơn.
Chuẩn bị mất năm phút. Nếu đã có sẵn đồ.
Nướng bánh trong lúc pha cà phê. Cùng lúc.
Nghiền bơ trong lúc chờ cà phê chảy. Tận dụng thời gian.
Thêm một quả chuối nếu cần no hơn. Hoặc một nắm hạt.
Người đi làm sớm thì chuẩn bị từ tối. Trừ phần bơ.
Ăn ở chỗ có nắng sớm nếu được. Sáng cao nguyên rất đẹp.
Không vội thì ngồi lâu một chút. Đó là cái thú của vùng.
Bữa sáng này rẻ và đủ. Lặp lại được mỗi ngày.
Nguyên liệu khác của vùng
Mắc ca trồng ở Tây Nguyên. Hạt béo và đắt.
Rang mắc ca rồi giã rắc lên bánh. Béo và giòn.
Hạt điều cũng trồng nhiều ở vùng này. Rẻ hơn mắc ca.
Hạt điều rang làm bơ hạt rất mịn. Xay với chút dầu.
Bơ hạt điều phết bánh rất hợp. Béo và ngọt nhẹ.
Tiêu Đắk Lắk và Gia Lai nổi tiếng. Thơm và cay.
Tiêu xanh giã dập cho món kho. Vị rất riêng.
Ca cao cũng trồng ở vùng này. Làm đồ uống và bánh.
Mật ong rừng nếu nhà dùng mật. Người thuần chay thì bỏ.
Chuối và bơ trồng khắp nơi. Rẻ và sẵn.
Măng le là đặc sản của rừng Tây Nguyên. Luộc kỹ đổ nước nhiều lần.
Lá mì tức lá sắn cũng là món của vùng. Phải nấu kỹ.
Cà đắng là rau đặc trưng. Đắng rõ và nhẫn.
Chỉ dùng thứ mình biết chắc. Không ăn cây rừng lạ.
Ăn chay ở Đà Lạt và Tây Nguyên
Đà Lạt có khá nhiều quán chay. Nhờ nhiều chùa và khách du lịch.
Lẩu rau và nướng rau là món dễ ăn chay. Hỏi nước dùng.
Bánh mì Đà Lạt hay có bản chay. Hỏi pate và sốt.
Bánh mì xíu mại Đà Lạt thì bản gốc có thịt. Hỏi có bản chay không.
Sữa đậu nành nóng bán khắp nơi buổi tối. Món quen.
Chợ đêm có nhiều món nhưng phần lớn là mặn. Hỏi kỹ.
Bắp nướng và khoai nướng thì an toàn. Hỏi có phết mỡ hành không.
Vùng Tây Nguyên ngoài Đà Lạt thì ít quán chay hơn. Chuẩn bị trước.
Quán cơm bình dân luôn có rau và đậu. Hỏi nước xào.
Ngày rằm thì dễ hơn nhiều. Nhiều hàng có món chay.
Chợ có rau rất rẻ. Mua về tự nấu nếu chỗ ở có bếp.
Homestay và nhà nghỉ nhiều nơi cho dùng bếp. Hỏi trước.
Mang theo đồ khô cho chuyến vào vùng sâu. Ít lựa chọn.
Ghi lại quán nào làm được. Chuyến sau dùng lại.
