Với bếp chay Việt thì lịch âm quan trọng ngang lịch mùa. Vào rằm và mùng một, chợ đổi hẳn: nhiều hàng bán đồ chay hơn, nấm và đậu phụ đắt hơn, và nhiều quán treo thêm biển chay.
Biết lịch đó thì mua rẻ hơn, chuẩn bị sớm hơn và không bị hụt vào ngày cao điểm. Bài này đi theo vòng một năm âm lịch.
Rằm và mùng một hàng tháng
Nhiều người ăn chay hai ngày này. Tập quán rất phổ biến.
Có người ăn bốn ngày, có người ăn mười ngày. Tùy nhà và tùy tín ngưỡng.
Chợ có nhiều đồ chay hơn hẳn. Đậu phụ, nấm, chả chay.
Giá cũng nhích lên vào hai ngày đó. Cầu tăng.
Mua trước một hôm thì rẻ hơn. Và không hết hàng.
Đậu phụ hay hết sớm vào ngày rằm. Đi chợ sớm.
Nấm tươi cũng vậy. Đặt trước với hàng quen.
Nhiều quán thường bán thêm món chay. Kể cả quán không chuyên.
Xe bánh mì treo biển bánh mì chay. Ở miền Nam rất phổ biến.
Quán chay đông hơn hẳn. Đi sớm hoặc đặt trước.
Chùa nhiều nơi có cơm chay miễn phí. Hỏi trước.
Đây là hai ngày dễ ăn chay nhất tháng. Nhiều lựa chọn.
Cài lịch âm trong điện thoại. Đỡ quên.
Lên thực đơn cho hai ngày đó từ tuần trước. Chủ động.
Tháng bảy âm lịch
Nhiều người ăn chay cả tháng bảy. Tháng Vu Lan.
Chợ có đồ chay suốt tháng. Không chỉ rằm.
Nhiều quán chay mở thêm hoặc bán nhiều hơn. Cao điểm trong năm.
Đồ chay đóng gói bán chạy. Siêu thị bày nhiều hơn.
Giá nguyên liệu chay nhích lên cả tháng. Mua trước nếu tính được.
Rằm tháng bảy là ngày cao điểm nhất. Chuẩn bị sớm.
Nhiều nhà làm mâm cúng chay. Số món theo lệ nhà.
Cúng cô hồn cũng thường là đồ chay. Cháo, bỏng, mía.
Lên thực đơn cả tháng nếu ăn chay trường tháng đó. Đỡ chán và đủ chất.
Chú ý đủ đạm khi ăn chay dài ngày. Đậu, đậu phụ, hạt.
Ăn chay trường thì hỏi bác sĩ về bổ sung. Nhất là B12.
Đây cũng là tháng học nấu chay tốt nhất. Nhiều nguyên liệu và nhiều người cùng nấu.
Ghi lại món nào làm được trong tháng. Dùng lại quanh năm.
Sau tháng bảy thì chợ trở lại bình thường. Nguyên liệu rẻ lại.
Tết và những ngày giáp Tết
Nguyên liệu Tết khan và đắt từ rằm tháng chạp. Mua sớm.
Lá dong và lạt buộc khan nhất. Đặt trước một tháng.
Gấc đang mùa nên rẻ. Mua trữ cho cả năm.
Nếp mới thu hoạch xong. Thơm nhất trong năm.
Đậu xanh và đậu đen đắt lên sát Tết. Mua trước.
Nấm khô và măng khô cũng vậy. Trữ sớm.
Mứt và bánh kẹo thì mua sát ngày. Tươi hơn.
Rau xanh đắt gấp nhiều lần trong ba ngày Tết. Trữ củ quả thay rau lá.
Su hào, cà rốt, bắp cải trữ được. Rau lá thì không.
Mâm cỗ chay ngày Tết theo lệ từng nhà. Hỏi người lớn.
Chuẩn bị dần từ tháng chạp. Đừng dồn vào tuần cuối.
Làm dưa món và đồ chua từ sớm. Cần thời gian ngấm.
Sên nhân và làm giò chay trước. Cấp đông.
Ghi danh sách mua Tết từ đầu tháng. Bổ sung dần.
Các ngày lễ khác
Tết Nguyên tiêu rằm tháng giêng. Nhiều nhà làm mâm chay.
Tết Hàn thực mùng ba tháng ba. Bánh trôi bánh chay.
Tết Đoan Ngọ mùng năm tháng năm. Cơm rượu và bánh ú tro.
Rằm tháng bảy Vu Lan. Cao điểm của năm.
Tết Trung thu rằm tháng tám. Bánh nướng bánh dẻo.
Nhiều loại nhân bánh trung thu vốn đã chay. Trừ trứng muối và thập cẩm.
Ngày ông Công ông Táo hai ba tháng chạp. Mâm cúng.
Ngày giỗ của từng nhà. Nhiều nhà làm mâm chay.
Ngày vía các vị theo tín ngưỡng từng nhà. Hỏi người lớn.
Mỗi dịp cần nguyên liệu riêng. Ghi vào lịch.
Đặt trước với hàng quen vào dịp cao điểm. Đỡ hụt.
Tính lượng theo số người thật. Đừng nấu thừa nhiều.
Chia phần cho khách mang về. Tập quán đẹp và đỡ thừa.
Ghi lại đã nấu gì mỗi dịp. Năm sau dùng lại.
Tính lượng cho ngày cao điểm
Nấu cho đông người thì tính theo đầu người. Không ước lượng.
Khoảng một lạng nếp sống cho một người. Nếu xôi là món chính.
Khoảng một bìa đậu phụ cho hai người. Nếu là món phụ.
Rau thì tính rộng tay hơn. Ai cũng ăn rau.
Cộng thêm một phần mười cho hao hụt. Luôn có phần dính nồi.
Cộng thêm hai ba suất cho khách bất ngờ. Ngày giỗ hay có.
Viết lượng từng món ra giấy. Đừng nhẩm.
Chia việc mua thành hai đợt. Đồ khô trước, đồ tươi sau.
Đồ khô mua trước cả tuần. Rẻ hơn và không hết.
Đồ tươi mua trước một ngày. Tươi nhất.
Rau lá mua sáng hôm đó nếu được. Héo rất nhanh.
Dọn tủ lạnh trước để có chỗ. Ngày cỗ đồ rất nhiều.
Ghi lại lượng nấu và lượng thừa. Năm sau tính đúng hơn.
Thừa nhiều là tính sai, không phải hào phóng. Sửa ở lần sau.
Dựng lịch của riêng mình
Ghi lịch âm và lịch mùa vào cùng một chỗ. Nhìn một lần thấy cả hai.
Đặt nhắc trước mỗi dịp một tuần. Đủ thời gian chuẩn bị.
Ghi món nhà mình làm mỗi dịp. Theo lệ nhà.
Ghi lượng đã nấu và số người. Tính lại dễ.
Ghi chỗ mua từng thứ. Đỡ tìm lại.
Ghi cả giá để so giữa các năm. Biết lúc nào nên mua.
Ghi món nào hết sạch và món nào thừa. Điều chỉnh.
Chụp ảnh mâm mỗi dịp. Năm sau xem lại.
Hỏi người lớn về lệ nhà và ghi lại. Phần dễ mất nhất.
Chia lịch cho người nhà cùng biết. Ai cũng chuẩn bị được.
Một cuốn sổ bếp là đủ. Không cần ứng dụng.
Sau vài năm là có lịch riêng đầy đủ. Quý hơn mọi bài viết.
Truyền lại cho con khi con ra ở riêng. Lệ nhà đi theo.
Bắt đầu từ dịp gần nhất. Không cần đợi đầu năm.
